Aandachtspunten wooninitiatieven

Er is in toenemende mate sprake van kleinschalige wooninitiatieven. Veel voorkomende vragen daarbij zijn; met wie zal het initiatief tot stand kunnen worden gebracht, wie zullen deel uitmaken van het wooninitiatief, hoe regel je hierbij de zorg, waar komt de woning te staan en wat zijn hierbij de financieringsmogelijkheden? Hoewel het erg zwaar kan zijn dit allemaal zelf te regelen blijft het voor veel ouders en vertegenwoordigers moeilijk de zorg voor hun kind of familielid zomaar over te dragen aan een zorgaanbieder.

Deskundigheid met betrekking tot dit onderwerp bestaat wel maar is vaak onsamenhangend waardoor het voor ouders moeilijkheden geeft bij het realiseren daarvan. De aandachtspunten voor een wooninitiatief vragen aandacht voor diverse aspecten, namelijk: de zorg, het wonen, de financiën, de relatie individu-wooninitiatief met de zorgverlener, de woningcorporatie en de juridische vormgeving. Deze aandachtsgebieden komen steeds terug in de verschillende fases waarin het woonproject zich bevindt, namelijk: de initiatief- of oriëntatie fase, de definitiefase, de ontwerpfase, de voorbereidingsfase, de uitvoeringsfase en de implementatiefase. Elk nieuw initiatief zal steeds deze stappen moeten doorlopen. Echter de inhoud is tijdgebonden en vraagt steeds opnieuw de aandacht omdat politieke besluitvorming en beleidsbeslissingen steeds op de voortgang moet worden afgestemd.

De fases in het proces

Initiatief / oriëntatie fase
Het doel van de initiatieffase is te komen tot een breed gedragen visie betreffende het realiseren van een wooninitiatief. Door in een vroegtijdig stadium deze breed gedragen visie op de toekomstige woonsituatie zo goed mogelijk te formuleren wordt voorkomen dat ambities, nut en noodzaak in de vervolgtrajecten ter discussie worden gesteld. Voorwaarde hiervoor is vertrouwen en het werken met open agenda's.

De initiatieffase begint vaak met een signaal dat ouders nadenken over de toekomst van hun kinderen met een handicap en dat daaraan (op kortere of langere termijn) wat gedaan moet worden. Naast het signaleren van een probleem kan er ook sprake zijn van het signaleren van een kans. Als dit signaal door meerderen als zodanig wordt ervaren zal gewoonlijk worden gestart met de bereidheid hiervoor een oplossing te zoeken. De initiatieffase moet dan ook gezien worden als een verkenning van de situatie en de ideeën van de partijen dat wordt geconcretiseerd in een startnotitie waar zaken aan de orde komen als beeldvorming, contacten leggen met andere ouders en instanties en het verzamelen van informatie.

Definitiefase
Tijdens deze fase gaan alle partijen die betrokken zijn bij het realiseren van een wooninitiatief met elkaar aan de slag. Gezamenlijk stellen zij het programma van eisen op. De ouders moeten hun rol op dat moment zo kiezen dat zij voor elkaar een toegevoegde waarde zijn. Het blijkt dat het realiseren van een woonproject vaak niet van de grond komt zonder een sterke regisseur. In deze fase kan men eventueel anderen vragen het wooninitiatief daarbij te ondersteunen. Deze fase kun je beschrijven als het vaststellen van de ambities en doelstellingen. Met alle ouders zal een 'onderschreven' programma de basis leggen voor de volgende stappen. Belangrijk is om aandacht te schenken aan een inventarisatie van de gezamenlijke wensen, de visie op de zorg, ideeën over het wonen en een verkenning wat er zoal is gerealiseerd en een potje voor de aanloopkosten. Een PR-folder doet wonderen.

Ontwerpfase
Na de definitiefase volgt de ontwerpfase. Ouders kunnen in deze fase nadenken of zij met een zorgverlener in zee willen gaan of andere ideeën hebben hoe zij de zorg willen organiseren. Kiest men voor een zorgaanbieder dan legt men in deze fase de basis voor een gezamenlijk optrekken. Belangrijk is dat de ouders in deze fase ook diverse werkgroepen samenstellen. Een ontwerpteam betreffende de bouw zorgt voor het ontwerp van een wooninitiatief en voor een uitvoeringsplan. Aandacht voor de begeleiding vraagt eveneens een goede analyse binnen een werkgroep.
De typering van deze fase is 'wat willen we bereiken?' en vindt zijn resultaat van een door alle partijen goedgekeurd projectontwerp en begeleidingsopzet. Belangrijke aspecten zijn: de toekomstige bewoners c.q. samenstelling van de groep, woon- en zorgwensen en ideeën over de huisvesting en de hulpverlening.

Voorbereidingsfase
In de voorbereidingsfase wordt met betrekking tot de te leveren zorg een 'draaiboek' aangeleverd met een uitgewerkt plan van aanpak. Betreffende de bouw gaat het om het vaststellen van het bestek. Hierbij gaat het bijvoorbeeld om het verzorgen van de benodigde vergunningsaanvragen (bouw, kap, milieu, etc.), het voeren van overleg met de verschillende ambtelijke disciplines in verband met de versnelling van de bouwaanvraag, het vervaardigen bouwkundig bestek of technische omschrijving en het selecteren van een aannemer. Daarnaast moet de huur wel maandelijks op tafel komen en is het belangrijk op welke wijze overheidssubsidies verkregen kunnen worden.

Waar het de te leveren zorg betreft zal duidelijk moeten worden hoe de verhoudingen worden geregeld tussen de zorgverlener met de bewoners (persoonlijk plan) alsook het wooninitiatief (stichting, vereniging), de relatie met de woningcorporatie en de individuele bewoners c.q. het wooninitiatief (huurovereenkomsten en andere gemeenschappelijke zaken).
De hulpverlening beoogt een vaststelling van de personele inzet en hun vakmanschap, duidelijkheid op welke tijden personeel moet worden ingezet en hoe kan worden omgegaan met de vrijetijd, ziekten en vakanties. Ook dient men aandacht te schenken aan het verkrijgen van de juiste indicaties en een vaststelling of de indicaties het mogelijk maakt de personele inzet veilig te stellen.
Andere zaken vragen eveneens de aandacht zoals de huishoudkas, aanschaf inventaris middels sponsoring, leegstand, voeding, enz.
De voorbereidingsfase is dus de fase van hoe gaan we de noodzakelijke voorwaarden realiseren en levert een voor alle partijen goedgekeurd uitvoeringsplan op.

Uitvoeringsfase / realisatiefase
Tijdens de uitvoeringsfase vindt de realisatie van het plan plaats. Alle inspanningen vanaf het initiatief, via planvorming, ontwerp en bestek worden nu werkelijkheid. De daadwerkelijk beoogde kwaliteit moet hier tot stand worden gebracht. Als opdrachtgever is het van belang dat de uitvoerende partij alle in het uitvoeringscontract opgenomen verplichtingen zorgvuldig en tijdig realiseert. Traditioneel vindt hierop controle plaats door het houden van toezicht.
Een gedegen voorbereiding heeft uiteraard ook tot doel geschillen te voorkomen, helemaal uit te sluiten zijn ze helaas niet. De praktijk leert dat de meeste verschillen van inzicht in goed overleg worden opgelost.
Tijdens de realisatiefase speelt het evalueren van de uitvoerende activiteiten een belangrijke rol. Een eindproduct is het persoonlijke plan dat kan worden gevolgd en een woonomgeving dat kan worden betrokken. In deze fase zal o.a. aandacht geschonken moeten worden aan de sollicitatieprocedure. Ook kan men initiatieven ontwikkelen om met de bewoners gezamenlijk activiteiten te ontplooien en op deze wijze naar de nieuwe situatie toe te groeien en plannen te maken hoe de verhuizing eruit gaat zien.

Implementatiefase
Een goed plan is het halve werk. Bij een slecht plan is de implementatiefase meteen ook de moeilijkste stap. Als een plan onvoldoende concreet is en als niet goed is aangegeven wie verantwoordelijk zijn voor bepaalde acties en wanneer dit gaat gebeuren, dan is het bij een uitblijvende implementatie bijna niet mogelijk om medewerkers aan te spreken op hun verantwoordelijkheden. Een plan werkt dan demotiverend.

Voortdurende aandacht van de initiatiefnemers voor de stand van zaken als het gaat om het realiseren van verbeterpunten, is cruciaal. Het is zaak met elkaar regelmatig te worden herinnerd aan de gemaakte afspraken, aan te spreken op elkaars verantwoordelijkheden en zichtbaar te maken welke resultaten er worden geboekt. Het kan geen kwaad om van tijd tot tijd te vragen hoe het staat met bepaalde voorgenomen acties.
Een aantal maatregelen kan de kans op effectieve implementatie vergroten:

• wat goed is, komt snel. Als het plan af is, moet op korte termijn worden begonnen met de implementatie. Als er een half jaar na oplevering van het plan nog moet worden begonnen met het nemen van maatregelen, zegt dat al genoeg. Medewerkers ervaren dit als 'men vindt dit niet echt belangrijk, want anders zou er allang iets zijn gebeurd'.
• organiseer regelmatig gezamenlijke bijeenkomsten met de betrokkenen. Door bijvoorbeeld elke paar maanden een bijeenkomst te houden wordt de stand van zaken duidelijk. Dit soort bijeenkomsten zijn een belangrijke prikkel om voorgenomen maatregelen ook echt uit te voeren.
• u heeft ook bij de implementatie een voorbeeldfunctie. Daarom is het van belang dat u ook zelf bepaalde maatregelen uitvoert. Door dit nauwgezet en volgens plan te doen geeft u het goede voorbeeld.

Aandachtsgebieden, het proces

De zorg
Hoe de hulp aan mensen met een handicap moet worden geboden is allereerst afhankelijk van de beeldvorming van het wooninitiatief die de zorg willen organiseren. Voor ouders met een kind met een handicap die daardoor beperkingen ondervindt is het belangrijk dat over hun ideeën, wensen en verwachtingen overeenstemming bestaat en dit ook wordt vastgelegd in gezamenlijke doelstellingen. Sterker, het legt de basis voor alle fases in het traject. Alle stappen in de uitvoering worden afgeleid uit de zorgvisie, zorgvragen en zorgintensiteit. Het is dus van groot belang daarvan een goede analyse te maken voordat u met een zorgverlener in zee gaat.

Het wonen
Rond de ontwikkeling van wonen, zorg en welzijn dienen keuzes gemaakt te worden. Daarbij kunnen de volgende uitgangspunten leidend zijn: * keuze met betrekking tot in huis, aan huis, dicht bij huis. De keuzes die worden
gemaakt moeten passend zijn bij de vraag. * oog zal er moeten zijn dat de band met de belangrijke mensen in het leven van
mensen met een handicap wordt gewaarborgd en zichtbaar is in het dagelijkse leven. Daarom dient veel tijd gestoken te worden in het beschikbaarstellen van een samenhangend pakket van diensten afgestemd op de vraag en deze regelmatig te toetsen. Het gaat om een aansluiten bij wat er nu is en wat gaat komen.

* gewoon waar kan, zorg waar moet: mensen willen (zelfstandig) in de wijk blijven om mee te (blijven) doen in sociale netwerken (al blijven er beperkingen). Het is bij uitstek een opdracht om elkaar daarover te informeren, te adviseren en te (re)activeren.Dit leidend principe heeft effect op de wijze hoe de huisvesting vorm krijgt, het huishouden wordt gevoerd, het interieur c.q. inventaris de sfeer bepaalt en de kosten hanteerbaar zijn.

De relatie individu-wooninitiatief / zorgverlener / woningcorporatie
De zorg voor mensen met een handicap is 'ambachtelijk' werk, waar routine en standaardisering zo beperkt mogelijk en vaak zelfs niet wenselijk zijn. De zorgverlening vereist immers dat we - in denken, voelen en handelen - dicht bij de toekomstige bewoner staan. Dit vereist een vraag gestuurd te werk gaan en dit het liefst zo dicht mogelijk rondom de toekomstige bewoner en zijn familie, vrienden, kennissen in de samenleving.

Voor de ouders en de zorgverleners staat de kwaliteit van het bestaan van mensen met een handicap centraal. Het is dus belangrijk bij het regelen van de relaties dat mensen met een handicap de zorg krijgen waar ze op grond van het individuele budget recht op hebben. Verantwoording afleggen tussen de zorgverlener en de zorgvragers is dus een belangrijke toetssteen voor alle partijen. Een goed persoonlijk plan garandeert dit.

Kleinschalig organiseren is waar veel ouders voor kiezen. Dit betekent dat de ouders er waarde aan hechten dat instellingen de verantwoordelijkheid laag in de organisatie leggen. De relaties vragen om een 'zichtbaar leidinggeven' en men daardoor zicht heeft op wat zich afspeelt op de werkvloer. Men is zeer gericht op de eigen identiteit, klantgerichtheid maar ook op een samenlevingsgerichte attitude bij de professionals waaronder de (persoonlijk) begeleiders. Ook die verhoudingen vragen formele aandacht.

Woningcorporaties stellen, waar het mensen met een handicap betreft, zich ten doel: 'Het bevorderen dat mensen met een functionele beperking de grootst mogelijke kans hebben om een bij de functiebeperking en/of zorgvraag passende zorgwoning krijgen.' Dit doel willen zij bereiken door vanuit woonindicaties vraag en aanbod in een woonproject op elkaar af te stemmen waardoor de woningen zijn afgestemd op de fysieke, psychische en/of sociale beperkingen en mogelijkheden (o.a. domotica).
Deze activiteiten kennen hun sluitstuk in de huurovereenkomsten die worden afgesloten met de toekomstige bewoner, de ouders of de zorgverlener waar de onderlinge verhoudingen worden geregeld.

De juridische vormgeving
Zorgverleners gaan een persoonlijke verhouding aan met haar toekomstige bewoners in de vorm van geformaliseerde begeleidingsplannen, ook wel persoonlijke plannen genoemd. Daarnaast krijgen zorgverleners te maken met ouderinitiatieven die zaken geregeld willen hebben met de zorgaanbieders. Binnen de overeenkomsten worden zaken geregeld als: afstemming woonproject, individuele hulpverlening, kosten en organisatie, ingang en beëindiging van de overeenkomst, toestemming in bijzondere situaties, privacy, registratie en dossier-vorming, financiële zaken, klachten en geschillen. Het is daarom belangrijk juridische zaken goed te regelen.

Slot
Onze expertise maakt het mogelijk dat wij uw zoektocht kunnen verlichten en helpen uw initiatief op al deze gebieden te ondersteunen. Onze ervaringen in meer dan 18 jaar
kunnen we samen met u delen. Middels een door u omschreven voorstel kunnen we een daarop toegesneden offerte aanleveren.